logoKRIJA JOGA
Ananda Beograd

Rečnik često korišćenih termina u jogi

A B c Ć Č D Đ E f G H I J K L lj M N nj o P R S Š T u V z ž

A

Agja čakra (agya chakra) - "vođstvo"; šesta čakra; centar u kojem se nalazi ego; na fizičkom nivou odgovara produženoj moždini (medulla oblongata)

Ahankara (ahankara) - "ja činim", ego

Anahata čakra (anahata chakra) - "nedodirnuta"; četvrta čakra; nalazi se u astralnoj kičmi, u oblasti srca; u najvišem duhovnom aspektu izražava Božansku predanost; element: vazduh; boja: zelena; zvuk: duboko zvono; planeta: Venera

Ananda (ananda) - "blaženstvo, radost"

Asana (asana) - "čvrstina"; pravilan položaj za meditaciju koji podrazumeva potpuno pravu kičmu; treći korak Patanđalijeve aštanga joge

Astralno telo - energetsko telo; sastoji se od devetnaest elemenata: inteligencija, ego, osećanje, um, pet oruđa znanja (odgovara pet čula), pet oruđa delovanja (prokreacija, lučenje, govor, kretanje, rad ruku), pet oruđa životne sile (cirkulacija, metabolizacija, asmilacija, kristalizacija, eliminacija)

Ašram (ashram) - duhovni centar, nalik manastiru; u vedska vremena ašram je bio naziv za određena razdoblja u životu čoveka; četiri ašrama su: bramačarja (od 5-24 godina), grihasta (od 25-50), vanaprasta (od 50-75), sanjasi (od 75 godina)

Aštanga joga (ashtanga yoga) - "osmokraka joga"; veliki indijski mudrac Patanđali sistematizovao je drevna učenja joge i odredio osam nivoa kojim duhovni aspirant treba da ovlada da bi postigao jogu, tj. jedinstvo sa Apsolutom; osam koraka čine: jama ("zabrane"), nijama ("zapovesti"),asana ("položaj"), pranajama ("kontrola energije"), pratjahara ("uvlačenje uma"), darana ("koncentracija"), djana ("meditacija"),samadi ("jedinstvo")

Aum (aum, om) - vibracija kojom je Bog manifestovao kreaciju; tri zvuka koji ga čine predstavljaju tri vibracije: A - Brahma, stvaranje, U - Višnu, održavanje, M - Šiva, rastvaranje; odgovara hrišćanskom Amin (Amen)

Aum-Tat-Sat (Aum-Tat-Sat) - Sat je večna Istina iz koje je potekla čitava kreacija (Bog); AUM je kosmička vibracija koja je manifestovala kreaciju (Sveti Duh). Tat je nepomični, nevibrirajući centar sve kreacije (Sin)

Avatar (avatar) - oslobođena duša koja se Božijom voljom vratila u materiju kako bi pomogla drugim dušama da se oslobode tamnice iluzije

Avidija (avidya) - "neznanje"; suština sve patnje koja proističe iz ljudskog nepoznavanja svoje božanske prirode i Boga kao jedine stvarnosti

B

Bagavad Gita (Bhagavad Gita) - "Pesma Gospodnja"; drevni indijski duhovni spis napisan u obliku dijaloga između Gospoda Krišne i Arđune, njegovog učenika

Bakti joga (bhakti yoga) - joga predanosti; duhovni put koji podrazumeva da se sva osećanja srca predaju Bogu; pročišćavanje emocije kako bi postala devocija

Brama (Brahma) - stvaralačka vibracija; zajedno sa Višnuom i Šivom predstavlja deo AUM, tj. Kosmičke vibracije

Brama-Višnu-Šiva (Bramha-Vishnu-Shiva) - tri aspekta Boga u kreaciji; princip stvaranja, održavanja i rastvaranja, A-U-M

Bramačarja (brahmacharya) - "onaj koji sledi Brahmu"; prema Patanđaliju, samo-kontrola, naročito seksualna; brahmachari, osoba koja živi u celibatu

Braman (Brahman) - Božanski Apsolut

Bramanadi (brahmanadi) - "Brahmin kanal"; kauzalna kičma, kanal kroz koji se Brahman, Božanska svest, spustila u ljudsko telo

Budi (buddhi) - intelekt, racionalni um, sposobnost razlučivanja; jedan od četiri pojavna oblika svesti kod čoveka

Č

Čakra (chakra) - "točak"; energetski centri koji se nalaze u kičmi iz kojih energija teče u nervni sistem i dalje u telo; ima ih sedam: muladhara, svadistana, manipura, anahata, višuda, agja i sahasrara

Ć

Ćita (chitta) - osećanje; jedan od četiri pojavna oblika svesti kod čoveka; suština čovekove vezanosti; prema Patanđaliju joga je umirivanje talasa ćite

D

Darana (dharana) - "koncentracija"; potpuna usmerenost pažnje na jedan objekat; šesti korak Patanđalijeve aštanga joge

Darma (dharma) - vrlina, pravednost; ispravno delovanje, tj. ona akcija koja vodi ka oslobođenju; uloga koju je potrebno ispuniti u određenoj inkarnaciji

Dikša (diksha) - duhovna inicijacija koja podrazumeva fizički dodir gurua

Djana (dhyana) - "meditacija"; dubokom i dugotrajnom koncentracijom na jedan objekat ego postepeno počinje da se rastapa i da poprima svojstva objekta koncentracije; apsorpcija i poistovećivanje sa unutrašnjim kvalitetom, Bogom ili nekim Njegovim aspektom; sedmi korak Patanđalijeve aštanga joge

Duhovno oko (kutastha) - kutašta,pozitivni pol agja čakre; nalazi se u tački između obrva i predstavlja centar Hristove svesti; vidi se kao plavo polje oivičeno zlatnim prstenom u centru kojeg se nalazi srebrno-bela petokraka zvezda. Zlatni prsten je astralni nivo, plavo polje je kauzalni nivo i Hristova svest, dok je zvezda, Bezgranični Duh, izvan kreacije

Duša (jiva) - điva, individualizovana svest; Beskraj koji se ograničio i poistovetio sa telom

Dvaita (dvaita) - dualnost, filozofija dualizma

Đ

Đapa (japa) - ponavljanje Božijeg imena

Điva (jiva) - vidi: DUŠA

Đivan mukta (jivan mukta) - "oslobođena duša"; duša koja je oslobođena za života; ne stvara novu karmu ali još uvek ima karmu iz prošlih života koju treba da odradi

E

Ego (ahankara) - duša koja se poistovetila sa telom; sedište ega nalazi se u agja čakri (medulla oblongata)

G

Gjana joga (gyana yoga) - joga mudrosti; duhovni put u kojem se ograničeni ljudski intelekt pročišćava ispravnim razlučivanjem kako bi se ispoljila sveznajuća mudrost duše

Guna (guna) - "kvalitet, svojstvo"; tri osnovne gune prožimaju čitavu kreaciju: satva guna (istina), rađo guna (aktivnost), tamo guna (inercija); kod čoveka se gune ispoljavaju kao mudrost, rad i neznanje

Guru (guru) - "onaj koji uklanja tamu"; duhovni učitelj; satguru, istinski guru, neko čija se svest potpuno sjedinila za Božijom i kojoj je povereno spasenje drugih duša

H

Hata joga (hatha yoga) - sistem tehnika i fizičkih položaja (asana) koje potpomažu zdravlje i duhovni razvoj

Hristova svest (Kutastha chaitanya) - nepomični odraz Božije svesti, prisutan u svekolikoj kreaciji; Sin

I

Ida (ida nadi) - jedan od dva spoljna kanala astralne kičme; ida počinje i završava se na levoj strani kičme; idom, energija teče uzlazno i proizvodi udah

J

Jama (yama) - "kontrola"; prema Patanđaliju, pet zabrana: ahimsa (ahimsa, "nenasilje"), satja (satya, "istinoljublje"), asteja (asteya, "negramzivost"), bramačarja (brahmacharya, "kontrola čula"), aparigraha (aparigraha, "nevezanost")

Joga (yoga) - "jedinstvo"; jedan od tri glavna indijska filozofska sistema, uz šankju (Shankya) i vedantu (Vedanta); joga izlaže načine na koje iskreni tragalac može da se izbavi iz iluzije, maje

Jogi (yogi) - onaj koji se bavi jogom

Juga (yuga) - "doba, era"; ciklična vremenska razdoblja; postoje četiri juge: kali ("tamna"), dvapara (dwapara, "druga"), treta ("treća") i satja (satya, istina); svaku jugu karakteriše određeni nivo svesti; prema proračunima Šri Juktešvara, uzlazna dvapara juga počela je 1700. godine

K

Karma (karma) - "akcija"; svaka akcija proistekla iz ega se u obliku energetskih vrtloga skladišti u astralnoj kičmi; zakon karme je zakon akcije koja zahteva reakciju; neodrađena karma je razlog zašto se duša iznova inkarnira u materijalnom obliku

Karma joga (karma yoga) - joga akcije, delovanja; duhovni put kojim se teži da se ljudsko delovanje pročisti tako da ne stvara karmu i dovede do oslobođenja, tj. da se ljudska volja poistoveti sa Božijom voljom

Kasta - u vedska vremena određene su četiri glavne kaste, koje su odražavale nivo svesti osobe i bile nezavisne od porekla; četiri kaste su: šudra (shudra), vaiša (vaisha), kšatrija (kshatriya), brahmin

Kauzalno telo - treće, najsuptilnije čovekovo telo; čini idejnu matricu iz koje nastaju astralno (energetsko) i fizičko telo; čine ga 35 elementarnih ideja koje odgovaraju 19 elemenata astralnog tela i 16 elemenata fizičkog tela

Kosmička svest - Bog, Apsolut, Duh izvan kreacije

Krija joga (kriya yoga) - drevna jogička nauka koju je ponovo oživeo veliki učitelj Lahiri Mahašaja, u devetnaestom veku; sastoji se iz pažljivog, svesnog kretanja enerije u kičmi kako bi se ona magnetizovala i preusmerila ka svom izvoru, božanskoj svesti

Krijaban (kriyaban) - osoba koja je primila inicijaciju u krija jogu i praktikuje tehnike krije

Kundalini (kundalini) - nalazi se ispod baze kičme i predstavlja energiju koja je zarobljena zbog vezanosti za kreaciju; buđenje kundalini predstavlja trenutak kada se energija koja se spušta preusmeri naviše, ka svom izvoru, božanskoj svesti

Kutašta čaitanja (Kutastha Chaitanya) - Hristova svest koja prožima čitavu kreaciju; nepomični prapočetak svakog kretanja, odraz Duha izvan kreacije

L

Lila (lila) - Božanska igra

M

Mahasamadi (mahasamadhi) - "veliki samadi"; trenutak kada učitelj, koji je spoznao svoje jedinstvo sa Bogom, svesno napusti telo

Maja (maya) - iluzija, varka; sila prisutna u kreaciji koja vuče ka sebi i dalje od Boga; ova sila je potrebna kako bi se kreacija održala, tj. kako se ne bi odmah vratila svom Izvoru, ali predstavlja satansku snagu koja dušu drži u neznanju i sakriva joj njenu pravu prirodu

Manas (manas) - um koji percipira; jedna od četiri pojavna oblika svesti kod čoveka

Manipura čakra (manipura chakra) - "sjani dragulj"; treća čakra; nalazi se u astralnoj kičmi, u predelu iza pupka; najviša je od nižih čakri; u najvišem duhovnom aspektu izražava samo-kontrolu; element: vatra; boja: žuta; zvuk: harfa; planeta: Mars

Mantra (mantra) - zvuk, slog, reč ili grupa reči koje imaju velku vibratornu snagu; najviša mantra je zvuk AUM

Meditacija (dhyana) - koncentracija na Boga ili na jedan Njegov aspekt; kao sedmi korak Patanđalijeve aštanga joge predstavlja stepen iznad koncentracije, kada posmatrač i objekat posmatranja postanu jedno; duboka meditacija dovodi do samadija (vidi: SAMADI)

Medula oblongata (medulla oblongata) - produžena moždina; centar koji na fizičkom nivou reguliše autonomne funkcije tela: disanje, rad srca i krvni pritisak; na energetskom nivou, sedište je agja čakre i ega; tačka u koju duša silazi u fizičku inkarnaciju i vezuje se za telo

Mokša (moksha) - konačno, savršeno oslobođenje kada se duša ponovo sjedinjuje sa Božanskom Svešću

Mudra (mudra) - asana, tj. fizički položaj kojim se stimuliše određeni energetski tok

Muladara čakra (muladhara chakra) - "koren"; prva čakra; nalazi se u astralnoj kičmi u trtičnom delu; u najvišem duhovnom aspektu izražava sposobnost da se slede pravila jame (zabrane); element: zemlja; boja: crvena; zvuk: bumbar; planeta: Saturn

N

Nadi (nadi) - suptilni energetski kanal kroz koji teče životna sila; glavni nadiji u astralnom telu čoveka su ida, pingala i sušumna

Nadsvest - svevideća, uvek radosna, čista svest duše; sedište intuicije; ima osam aspekata (što su ujedno i aspekti Boga): zvuk, svetlost, ljubav, radost, mudrost, energija, mir, smirenost; u nadsvesno stanje se ulazi uz pomoć meditacije

Nijama (niyama) - "ne kontrola"; pet pravila ispravnog delovanja, koje je sistematizovao Patanđali: sauća (saucha, "čistoća"), santoša (santosha, "zadovoljnost"), tapasja (tapasya, "strogost"), svadjaja (swadhyaya, "samo-posmatranje"), Išvara pranidana (Ishwara Pranidhana, "predanost Vrhovnom Gospodu")

Nirbikalpa samadi (nirbikalpa samadhi) - "neuslovljeni samadi"; najviši stepen samadhija iz kojeg nije moguće pasti i biti upleten u iluziju; kada postigne ovaj stupanj, jogi je u stalnom kontaktu sa Božanskom svešću i u stanju je da deluje u svetu, u potpunosti ispunjavajući Božiju volju

Niškam karma (nishkam karma) - delovanje bez želje za plodovima rada; akcija koja ne stvara karmu

P

Param mukta (param mukta) - "potpuno oslobođena duša"; jogi koji je u potpunosti odradio svu svoju materijalnu, astralnu i kauzalnu karmu; siddha, savršeno biće

Paramguru (paramguru) - guruov guru

Pingala (pingala) - jedan od dva spoljna kanala astralne kičme; pingala počinje i završava se sa desne strane; energija koja se spušta niz pingalu prouzrokuje izdisaj

Podsvest - jedan od tri nivoa svesti kod čoveka; u podsvesti se skladište sve impresije, iskustvar, želje, navike, strahovi, pogrešni stavovi itd.; u podsvest se ulazi prilikom spavanja

Prakriti (Prakriti) - inteligentna Majka Priroda; spoljašnja stvarnost koju percipiramo čulima

Prana (prana) - energija; u ispoljenom svetu postoje dve vrste prane: kosmička energija koja gradi i održava sve, lična energija koja održava čoveka; prana je energija koja se diže i spusta astralnom kičmom; reč prana takođe znači "život" i "dah"

Pranava (Pranava) - zvuk AUM

Pranajama (pranayama) - "kontrola prane/energije"; četvrti stupanj Patanđalijeve aštanga joge; obuhvata kontrolu čula usmeravanjem energije unutra; pranajamom se nazivaju sve tehnike koje rade na ovladavanju energijom; takođe je naziv za vežbe disanja

Pratjahara (pratyahara) - interiorizacija uma; peti stupanj Patanđalijeve aštanga joge; podrazumeva povlačenje uma iz čula i tela i njegovo usmeravanje ka objektu koncentracije

Puruša (Purusha) - Transcendentni Bog, Otac

R

Rađa joga (raja yoga) - "kraljevska joga"; obuhvata sve ostale oblike joge (karma, bhakti, gjana, krija) i tragaoca vodi ga prosvetljenju putem koji se nalazi u kičmi

Rađo guna (rajo guna) - aktivni element prirode

Reinkarnacija - rođenje u novom telu, uslovljeno zakonima evolucije duše i karme; duša prirodno evoluira od najnižih oblika svesti (stene), preko biljaka i životinja do čoveka, koji ima potencijal da u potpunosti spozna svoju božansku prirodu; dok ne dođe do ljudskog oblika duša prati prirodne zakone, a kad dođe u ljudski oblik dobija slobodnu volju i tada brzina evolucije počne da zavisi od same duše

Riši (rishi) - mudrac; visoko razvijene duše koje otelovljuju Božiju mudrost; rišijima su Vede bile otkrivene

S

Sabikalpa samadi (sabikalpa samadhi) - uslovljeni samadi; niži stupanj samadija, kada ego prepoznaje svoju pravu Božansku prirodu; u sabikalpa samadiju, jogi je ukočen, u stanju bez daha i bez otkucaja srca, a kada izađe iz ovog stanja moguće je da i dalje stvara karmu, delujući iz ega

Sadana (sadhana) - duhovna disciplina; određene instrukcije i meditativne prakse koje guru daje svojim učenicima kako bi redovnim praktikovanjem spoznali Boga

Sadu (sadhu) - sveti čovek; asketa

Sahasrara (sahasrara) - "hiljadu zrakova"; sedma, najviša čakra; nalazi se na vrhu glave i njeno otvaranje donosi spoznaju Kosmičke svesti; opisuje se kao lotos od hiljadu latica, bele boje; izvan dualnosti je

Samadi (samadhi) - najviši stepen Patanđalijeve aštanga joge, označava konačno jedinstvo sa Bogom; vidi: nirbikalpa i sabikalpa samadi

Samsara (samsara) - igra maje, tj. iluzije

Samskara (samskara) - prošle tendencije, uslovljenost

Sanatan darma (Sanaatan Dharma) - "večna religija"; kako u Indiji nazivaju svoju religiju, koja se na zapadu zove hinduizam; sanaanta dharma je istina koja je večna i koja se na različite načine ispoljava u različitim religijama sveta

Sanga (sangha) - "duštvo, zajednica"; grupa ljudi okupljenih oko zajedničke ideje, cilja; Ananda Sangha je globalna zajednica ljudi koji prate učenja Paramhanse Joganande, osnovana 1968. godine od strane Svamija Krijanande

Satćitananda (Satchitananda) - "Uvek postojeće (sat), uvek svesno (chit), uvek novo blaženstvo (ananda)"; definicija Boga koju je dao Svami Šankaračarja

Satsang (satsang) - "dobro društvo"; naročito se odnosi na duhovno društvo; okupljanje radi zajedničke meditacije i proučavanja duhovnik učenja gurua

Satva guna (sattva guna) - uzdižući kvalitet prisutan u Prirodi, koji vodi ka Bogu

Sida (siddha) - "uspešni"; samoostvarena duša, koja je spoznala svoje jedinstvo sa Bogom

Smriti (smriti) - "sećanje"; Patanđali je prosvetljenje definisao kao proces prisećanja (smriti); kada duša spozna Boga ona se seti, prepozna, da je zapravo uvek bila jedno sa Njim

Sušumna (sushumna) - astralni kičmeni kanal kroz koji probuđena kundalini teče naviše i započinje svoj put ka oslobođenju

Svadistana čakra (swadhistana chakra) - "slast"; druga čakra; nalazi se u astralnoj kičmi u lumbalnom predelu; u najvišem duhovnom aspektu izražava sposobnost da se slede pravila nijame (zapovesti); element: voda; boja: narandžasta; zvuk: flauta; planeta: Jupiter

Svami (swami) - osoba koja je inicirana u monaški red koji je osnovao Šankaračarja


Š

Šankja (shankya) - "koji rasuđuje"; jedan od tri glavna indijska filozofska sistema, uz jogu i vedantu; šankja podvlači potrebu duše da se oslobodi iluzije, maje

Šiva (Shiva) - rastvarajuća vibracija; uz Brahmu i Višnua predstavlja deo AUM, tj. Kosmičke vibracije

T

Tamo guna (tamo guna) - mračni kvalitet prisutan u Prirodi; sakriva suštinsko jedinstvo svega

V


Vedanta (vedanta) - "kraj Veda"; jedan od tri glavna indijska filozofska sistema, uz šankju i jogu; opisuje prirodu Brahmana, božanske svesti

Vede (Veda) - "znanje"; najstariji indijski sveti spisi

Višnu (Vishnu) - vibracija koja održava; uz Brahmu i Šivu predstavlja deo AUM, tj. Kosmičke vibracije

Višuda čakra (vishudha chakra) - "pročišćenje"; peta čakra; nalazi se u astralnoj kičmi u predelu grla; u najvišem duhovnom aspektu izražava smirenost i rasprostiranje; element: vazduh; boja: plava; zvuk: vetar u drveću; planeta: Merkur

Vriti (vritti) - "vrtlog, vir"; energetski vrtlozi osećanja (ćite) koji blokiraju slobodan tok energije uz kičmu; kada energija koja uzlazno teče kičmom razvije dovoljan magnetizam dobija dovoljno snage da rasprši vritije ćite i dolazi do probuđenja